Het hormoon cortisol

Wat is cortisol?

Cortisol is een glucocorticoïd hormoon dat in de bijnierschors gemaakt onder stimulatie van ACTH uit de hypofyse. Het algehele effect is het remmen van weefselopbouw en het stimuleren van de afbraak van opgeslagen voedingsstoffen om voldoende brandstof te genereren. Cortisol bevordert het katabolisme van glycogeen naar glucose, van opgeslagen triglyceriden in vetzuren en het katabolisme van spiereiwitten in aminozuren. Deze grondstoffen kunnen vervolgens worden gebruikt om extra glucose en ketonen te synthetiseren voor gebruik als energie. De hoofdfunctie van cortisol is het downregelen en uitzetten van de immuunrespons en het lichaam weer in rusttoestand krijgen na een acute ‘stress’ periode. Cortisol speelt een rol bij het slaap-waakritme en de spijsvertering. Het maakt je alert, zorgt dat je klaar bent om te vechten of te vluchten en geeft een hongergevoel. Kortom: het geeft je brein de energie en focus die het nodig heeft om op stressvolle momenten snel te kunnen anticiperen en overleven.

De productie van cortisol volgt een circadiaans ritme, wat betekent dat je gehalte aan cortisol ’s ochtends hoger is dan ’s avonds. De natuur heeft dit perfect geregeld. Als de zon namelijk opkomt in de ochtenduren, stimuleert dit licht indirect je cortisolproductie. Hierdoor heb je ’s ochtends na het ontwaken de meeste energie en ben je klaar om aan de dag te beginnen.

Wat is de rol van cortisol bij stress?

De productie van cortisol hangt niet alleen samen met het tijdstip van de dag, maar ook met prikkels uit de omgeving. Met name angst- of stressprikkels zorgen voor een verhoogde aanmaak van dit hormoon. Cortisol wordt aangemaakt bij elke vorm van fysieke en mentale stress en wordt hierdoor ook wel het stresshormoon genoemd. In een moment van stress zet cortisol de boven genoemde katabole processen in gang, waardoor je lichaam snelle energie krijgt. Deze extra energie stelt je in staat om bovengemiddeld alert te reageren en kortdurende stress situaties tot een goed einde te brengen.

Waarom is het evenwicht van cortisol in het lichaam uit balans?

Het lichaam en het brein kunnen optimaal omgaan met kortdurende periodes van stress. Na de stress daalt het hoge cortisolniveau weer snel en kan de productie weer het dagdagelijkse ritme volgen. Helaas hebben we in onze samenleving te maken met chronische stress door allerlei zorgen, binnenkomende mailtjes, verplichtingen en deadlines. Ook andere factoren beïnvloeden je gehalte aan cortisol, zoals kunstlicht, telefoon- en televisieschermen. Net zoals zonlicht stimuleert dit licht de aanmaak van cortisol, waardoor de aanmaak van het slaaphormoon melatonine wordt verstoord en je ’s avonds niet goed kunt slapen.

 Is cortisol te hoog of te laag?

De volgende symptomen kunnen ontstaan als het cortisol te hoog is en niet meer het circadiaanse ritme volgt:

-      Lastig in slaap vallen

-      Moe wakker worden

-      Verzwakt immuunsysteem

-      Gewichtstoename (met name vetopslag rond de buikstreek)

-      Meer honger en vooral veel trek in suikers

-      Verlaagd libido

-      Veranderde bloeddruk

-      Somberheid

-      Nerveuze, gejaagde of angstige gevoelens

-      Problemen met de spijsvertering

-      Darmklachten

-      Hoofdpijn

-      Rugklachten

Bij langdurige stress kan er ook bijnieruitputting ontstaan met tekort aan cortisol of worden weefsels resistent aan het cortisol. Dan zijn er naast maag-en darmklachten ook spierpijnen en spierzwakte en gewichtsverlies.

Het dagelijkse cortisol ritme is te meten via een bloed- of speekseltest. Je kan de klachten ook bespreken met de osteopaat.

 De osteopaat kan ervoor zorgen dat pijnklachten en/of buikpijn verminderen of helemaal verdwijnen, zodat ook de herstelstand beter kan functioneren. Ook kan de osteopaat specifieke behandeltechnieken toepassen om de stress te verminderen in het lichaam. Het zelfgenezend vermogen wordt op deze manier gestimuleerd. Soms is het nodig om bij stress gerelateerde klachten andere hulpverleners in te schakelen zoals een positieve verandering van leefstijl of aanpassing van het voedselpatroon.

Alvast een paar tips:

- Plan dagelijks een ontspanningsmoment voor jezelf in.

- Breng wat humor in je dag. Wees bewust van de leuke dingen om je heen en lach!

- Het toepassen van mindfulness en ademhalingsoefeningen die helpen bij het veranderen van je reacties op stress.

- Vermijd mensen die je energie opzuigen. Zoek positieve mensen op die je steunen en aanmoedigen.

- Zorg voor een goede nachtrust. Cortisol en melatonine zijn elkaars antagonist. Als het donker wordt, maken de hersenen melatonine aan, wat je slaperig maakt. Houdt je ’s avonds alle lampen in huis aan, en kijk je naar flitsende tv-beelden, dan blijft de productie van melatonine uit, en je bijnieren blijven actief. Dimmen dus, zoek ontspanning voor het slapengaan.

Publicatie: 26 juli 2021